-A A +A

«Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне адвокаттық қызмет және заң көмегі мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының Заңжобасының тұжырымдамасы

  1. Заңжобасының атауы
«Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне адвокаттық қызмет және заң көмегі мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының Заңы (бұдан әрі – Заң жобасы).
  1. Заңжобасын әзірлеу қажеттігінің негіздемесі
«Адвокаттық қызмет және заң көмегі туралы» Қазақстан Республикасы Заңының жобасын және тұжырымдамасын әзірлеуге байланысты Қазақстан Республикасының бірқатар заңнамалық актілеріне заң көмегі мәселелері жөнінде өзгерістер мен толықтырулар енгізуге заңжобасын әзірлеу қажет болды.
Қазақстан Республикасы Президентінің 2009 жылғы 24 тамыздағы № 858 Жарлығымен бекітілген 2010 жылдан 2020 жылғы Қазақстан Республикасының құқықтық саясат тұжырымдамасы ережелерін іске асыру мақсатында негізгі және ілеспе заң жобаларын әзірлеу жүзеге асырылды (бұдан әрі - Тұжырымдама). Тұжырымдаманың негізгі дамыту бағыттарында құқық қорғау және сот жүйелерін, сондай-ақ құқық қорғау институттарын жетілдіру қажеттілігі, мамандандырылған институттарды қорғауға байланысты азаматтардың құқықтары мен бостандықтары қарастырылады. Осыған байланысты, азаматтардың конституциялық құқықтар туралы білікті заң көмегін алу қажеттілігін жетілдіру тетігі атап өтіледі. Тұжырымдамаға сәйкес, заң көмегін ұсыну жүйесі мен заң көмегін көрсету жүйесі табыс деңгейі төмен тұлғаларға жетілдіруді талап етеді.
Тұжырымдамада адвокаттың жетекші рөлін азаматтарға заң көмегін көрсетудегі ядро жүйесі деп атап өтілген. Тұжырымдаманың негізгі басымдықтары ретінде адвокаттардың қызметтерін жетілдіруді айқындайды:
- қалалық және ауылдық жерлерде адвокаттық қызметпен тең қамтамасыз етпеу мәселелерін дәйекті шешу;
- адвокаттар көрсететін тегін заң көмегікөрсетуде еңбек ақысы әкімшілендіру жүйесін түзету. Тұжырымдамада бұл жүйені шоғырландырылған және ашық ету, бюджеттің қаражатын одан әрі тиімді пайдалануды;
- адвокаттардың жауапкершілігіне міндетті сақтандыру институтын шетел тәжірибесін ескере енгізу қарастырады.
Тағы бір білікті заң көмегін қамтамасыз ететін институт нотариат болып табылады. Тұжырымдама адвокатураны жетілдіру бағыттарымен қоса нотариаттың қажетті нормативтік-құқықтық рөлін айқындайтын құқықтық инфрақұрылымның бөлігі ретінде, азаматтық айналымдағы қатынастардың қосымша тұрақтылығын және заңдық қауіпсіздігін, азаматтар мен ұйымдардың сапалы құқықтары мен заңды мүдделер сапалы қорғаудқамтамасыз ететін белгіленген. Нотариаттың ұлттық моделі барлық ел аумағында нотариаттық көмекке қолжетімділікті қамтамасыз етуге тиіс.
Бұған қоса, заң жобасын әзірлеугеҚазақстан Республикасы Президенті жанындағы Құқықтық саясат бойынша кеңесінің 2017 жылғы 8 ақпандағы хаттамасында (бұдан әрі – Хаттама) көретілген тапсырма негіз болды. Хаттамадасапалы қызмет көрсету маөсатында, заң көмегін көрсету саласын әрі қарай жетілдіруде, оларды азаматтарға қолжетімділігі, бірінші кезекте, халықтың әлеуметтік қорғалмаған топтарына, сондай-ақ шалғай жерлердегі тұрғындарды қамтамасыз ету анықталған.
Хаттамада заң көмегін көрсету саласын жетілдіру бойынша ұсыныстарды жетілдіру үшін:
заң көмегінің сапасын арттыру және қол жетімділігі;
адвокатура институтын нығайту, оның ішінде адвокаттарға қойылатын талаптарды арттыру. Бұл ретте адвокаттардың кәсіби қызметінің жауапкершілігін сақтандырумүмкіндігі;
Адвокаттардың қылмыстық, азаматтық және өзге де санатағы істер бойынша ықтимал мамандандыруды енгізу қарастырылуда.
Бұл шараларды іске асыру Негізгі заң жобасын әзірлеу арқылы ұйғарылады. Осы Хаттамаға сәйкес реттеу нысаны болуы мүмкін мәселелер:
кешенді заң көмегін көрсету;
нарыққа құқықтық қызметке рұқсат беру, оның ішінде соттарда өкілдікті басым кәсібилендіру;
заң қызметі институтын «pro bono» қағидалары негізінде кеңейту тегін негізде жекелеген санаттағы азаматтарға оларды көрсету қарастырылған;
заң кадрларын даярлау кезінде қойылатынталаптарды айқындау.
Тұжырымдама мен Хаттамада заңнамалық және ұйымдастырушылық шаралары іске асыру үшін білікті заң көмегін көрсету жүйесін жетілдіру бағыттар кешені белгіленген.
Заң көмегін кешенді заңнамалық регламенттеу мақсатында Негізгі заң жобасы әзірлеу мүмкіндігі туды.
Заң негізін құруға мүмкіндік беретін анықтамалардың жалпы басымдықтарын ұйымдастыру саласындағы барлық заңды қызметтер түрлерін ұсыну. Бұл ретте аталған заң еркін ықпал етуі тиіс, заңды қауымдастықтықтың және заң көмегінің көрсетуде қарқынды дамуына жол ашады.
Осыған байланысты, ілеспе заң жобасында ұсынылып отырған бірқатар заңнамалық актілерді Негізгі заң жобасы ұсынып отырған заң көмегін көрсету моделімен сәйкестендіру келесіні көздейді.
  1. Негізгі идеялары жетілдіру (негізгі концепт).
Кәсіби заңгер қызметін заң көмегі ретінде қарастыра отырып, осы саладағы біздің мемлекетте құқықтық реттеу кешенінің жоқтығын атап өткен жөн.
Қазақстанда ұсынылған заң көмегінің барлық түрлі топтар қатысушыларының әр түрлі дәрежесі мен шарттарын реттеу саласы. Бұл ретте, бірыңғай ең төменгі стандарттар сапасын көрсету және ұстау заң көмегін анықталған жоқ. Заң көмегін көрсету динамикасын талдау және проблемалар саласын дамыту жүйесі жоқ, сондай-ақ жалпы деңгейінің сапасын арттыру үшін көмек беру.
Заңгерлердің кәсіби қауымдастығы шашыраңқы және жүйесіз дамуы, әрине заң көмегін көрсетудің сапасына әсер етеді. Осы сала бойынша негізгі реттеуші әлі күнге дейін мемлекет болып табылады, заңнамалық регламенттеу және мемлекет кепілдік берген заң көмегін қалыптастыру осы саладағы ортақ тәсілдердің реттеуге әсер етеді.
Сонымен бірге, қазіргі жағдайда нақ осы кәсіби қауымдастықта тиісті реттеуші саласындағы қоғамдық қатынастар болуы тиіс.
Заң көмегіне саласындағы мұндай дамыту оның сапалы және бұл саладағы болашақта арттыру және тұжырымдамалық көзқарастарды қалыптастыру, динамикалық әлеуметтік-экономикалық өзгерістердің қоғамның қажеттілігін қанағаттандырмайды.
Заң көмегін көрсету саласы тиісті клиенттің мүдделеріне және қажетті стандарттарға сай. Бұл ретте заң көмегін алушы субъектілердің көрсететін заң көмегіне таңдауы болуы тиіс.
Осыған орай, осы салада негізгі құқықтық реттеу бастамасы болуы тиіс:
  • құқық үстемдігін қамтамасыз ету арқылы субъектілерге заң көмегін көрсетуді арттыру;
  • заң мамандығы мәртебесін арттыру және нығайту;
  • заңгерлік көмек және сот әділдігіне білікті қол жеткізуді жетілдіру;
  • заң көмегін алушылардың мүдделерін қорғау мен іске асыруға жәрдемдесу (клиент-бағдарланған заң көмегін ұсыну);
  • заң көмегін көрсету саласындағы бәсекелестікті дамыту және қолдау (қызмет көрсету);
  • кәсіби әртараптандырылған және тиімді заңды қауымдастығын тәуелсіз дамытуға жәрдемдесу;
  • еркіндік және көтермелеу адалдығын сақтау кәсіби мінез-құлық және кәсіби этика принциптері;
  • заңгерлік көмек көрсету негіздерін құру үшін pro bono негіздерінде (кешенді әлеуметтік көмек).
«Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасының кодексі (Салық кодексі)
 
Негізгі заң жобасының шеңберінде адвокат кеңсесі коммерциялық емес ұйымның тәуелсіз нысаны түрінде біріктіріледі, адвокат кеңсесі адвокаттық қызметті іске асыруға байланысты алған кірісіне, сондай-ақ, адвокат кеңсесінің құрылтай құжаттында көрсетілген өкілінің сенімгерлер мен үшінші тұлғалар бойынша есеп айырысу және басқа да мәселелержөніндегі адвокаттардың салық агенті болып табылады.
  1. ҚР Қылмыстық-процесуальдық кодексінің 2014 жылдың 4 маусымдағы «Әкімшілік құқықбұзушылық туралы» 2014 жылғы 5 шілдедегі заңы бойынша
Негізгі заңжобасында ордерді пайдалануды шектеу ұсынылған.
Қолданыстағы заң жобасы бойынша адвокаттық ордер – ол адвокаттың нақты бір жұмысты атқаруға өкілеттігі бар екендігін растайтын құжат. Сонымен қоса осы құжатты тәжірибеде қолдану оның тиімсіздігі мен көнергендігін көрсетеді.
Дамыған құқықтық дәстүрлі елдерде ордердің аналогтері қарастырылмаған.
Адвокаттардың білікті заң көмегін көрсетуде ордердің болу қажеттілігі
тәжірибе барысында қиындық туғызады. Ордерді ұсынбауға немесе кештетіп ұсынуға да болады. Көрсетілген Адвокаттық бөлімше басқармалары адвокаттық тәуелділікті негізсіз болуы (адвокаттық контора, заң кеңесі).
Бүгінгі таңда адвокат мәртебесі түпкілікті үлгімен өзгерді. Адвокат өкілеттігі адвокаттың жеке төлқұжатымен және адвокаттық қызметпен айналысу ушін лицензиясы реестрге енгізілуімен расталады. Сонымен қатар адвокаттың өкілеттігі нақты бір істі жүргізуі әртүрлі үлгіде бекітілген. Азаматтық істе адвокаттық өкілеттік сенімхатта да көрсетілуі мүмкін.
Қылмыстық және әкімшілік іс-жүргізу кезінде адвокаттың өкілеттілігі сенім білдірушінің келісімімен расталып, іс-жүргізу хаттамасында көрсетілуі мүмкін.
  1. Қазақстан Республикасының Азаматтық процестік кодексі
Негізгі Заңда көзделген құқықтық көмек сапасын арттыру мақсатында соттың атынан өкілдікті жүзеге асыратын тұлғалар үшін өзін-өзі реттейтін ұйымдарға құқықтық кеңесшілердің (заң кеңесшілер палатасының) міндетті түрде мүшелікке кіруі көзделеді. Осыған байланысты, Қазақстан Республикасының Азаматтық процестік кодекстің 58-бабының 1-тармағының 6-тармақшасына сәйкес, (бұдан әрі - ҚР АПК) құқықтық кеңесшілер палатасының болуы туралы талапты қамтамасыз ету ұсынылады. Заң кеңесшілерінің палатасы мүшелерінің талаптарын қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, ҚР АПК 58-бабының 1-бөлігінің 5-тармағына сәйкес, аталған өзге тұлғаларға қатысты сотқа өкілдік ету талаптары өзгермейді.
Сондай-ақ, кешенді әлеуметтік көмек институтын одан әрі жүзеге асыру мақсатында ҚР АПК басқа да өзгерістер енгізу болжанып отыр.
  1. Нотариатты жетілдіру
Нотариаттық қызмет сапасын жақсарту нотариустың бірнеше негізгі бағыттары бойынша жетілдіруге бағытталған:
- нотариус мамандығына қол жеткізу тәртібі мен шарттарын қайта қарау;
- нотариустардың біліктілігін арттыру және әдістемелік қамтамасыз ету;
- нотариустардың өз функцияларын дұрыс атқармағаны үшін жауапкершілігін күшейту.
 
Нотариат мамандығына қол жеткізу тәртібі мен шарттарын қайта қарау
Нотариаттық іс-әрекеттердің орындалу сапасы нотариустың біліктілігінің деңгейіне байланысты, сондықтан нотариаттық қызметтің сапасын жақсарту үшін қазіргі жағдайды қайта қарау қажет.
Нотариаттық қызметті жүзеге асыруға қол жеткізу мәселелерін ескере отырып, нотариустың лауазымына іріктеу қажетті кәсіптік білімі, дағдылары бар және азаматтар мен ұйымдардың мүліктік және басқа да құқықтарын құқықтық қорғауды қамтамасыз ететін дайындалған тұлғаларды анықтауға бағытталғандығын ескеру қажет.
Үміткер нотариаттық қызметті жүзеге асыру кезінде теориялық білімдерімен қатар оның кәсіби жарамдылығын растайтын практикалық білімге ие болуы керек.
Жақсы теориялық білімдерге ие болу үшін, нотариаттық қызметті жүзеге асыруға өтініш беруші мамандық бойынша жұмыс тәжірибесінің болуы керек. «Нотариат туралы» Заңның (бұдан әрі - Заң)1-бабының 1-тармағына сәйкес,«Қазақстан Республикасында нотариус нотариаттық іс-әрекеттер жасау арқылы жеке және заңды тұлғалардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғайтын білікті заң көмегін көрсететін заңды институт» болып табылады.
Осылайша, мамандық бойынша жұмыс тәжірибесінің болуы нотариаттық қызметтің сипатына байланысты, ол білікті заң көмегін көрсетудің нысаны болып табылады, сонымен қатар келесі белгілермен сипатталады:
- нотариаттық қызметті жүзеге асыру үшін тұрақты кәсіби негіз;
- нотариат қызметінің көпшілік сипаты;
- нотариусқа және нотариаттық әрекеттер жасауға уәкілетті лауазымды тұлғаларға қатысты заңмен көзделген қылмыстық, әкімшілік, материалдық, тәртіптік және басқа да жауапкершіліктердің болуы;
- нотариаттық әрекеттерді жүзеге асыру кезінде жеке нотариустардың азаматтық-құқықтық жауапкершілігін сақтандыру;
- өтеулі қызметінің негізі.
Қазақстан Республикасының заңнамасында заң мамандығы бойынша кемінде екі жыл жұмыс істеу талаптары көзделген. Айта кету керек, нотариустарға қатысты заңнама да осындай талап ұсынылғанымен, әр елде әр түрлі уақыт кезеңі көрсетіледі.
Анықтама үшін:
Мысалы, Грузияда нотариаттық қызметпен айналысудың шарты жария қызметте кемінде бес жылдық тәжірибесі бар болуы шарт1. Ресейде заң мамандығы бойынша бес жылдан кем емес тәжірибесі бар тұлға нотариус болуы мүмкін2. Беларусь Республикасының «нотариаттық және нотариаттық қызмет туралы» Заңының 10-бабының 1 тармағына сәйкес, заң мамандығы бойынша жұмыс өтілінің кем дегенде үш жыл болуы туралы талап көзделген3.
Білікті заң көмегін ұсынуды, сондай-ақ шетелдік тәжірибені талап ететін нотариаттық қызметтің құқықтық сипатын ескере отырып, Заңның 6-бабының 1-тармағына түзетулер енгізу керек және нотариаттық қызметке үміткерлерге қойылатын біліктілік талаптарын күшейтіп, екі жылдан бес жылға дейін құқықтық тәжірибе талаптарын қайта қарау қажеттілігін ұсынылады. Заң мамандығы бойынша екі жылдық жұмыс тәжірибесі практикалық дағдыларды алу үшін және оларды күрделі дәрежедегі кәсіби мәселелерді өз бетінше шешуге қабілетті болу үшін жеткіліксіз болғандықтан мұндай шараны қолдану тиімді болып табылады.
Сондай-ақ, нотариат мамандығына қол жеткізудің жалпы шарттарын қайта қарау шеңберінде жеке пәндер бойынша заңнамалық талаптарды күшейту ұсынылады.Атап айтқанда,нотариаттық, адвокаттық қызметті тоқтатқан адам, сондай-ақ лицензиядан айыру туралы жеке сот орындаушысының қызметін лицензиялауға тыйым салу белгілеу қажет. Нотариаттық iс-әрекеттi жүргiзу кезiнде Қазақстан Республикасының заңдарын бұзғаны үшiн нотариус қызметiнен босатылған адамдарға қатысты осындай тыйым салу белгiленуi тиiс.Қазіргі уақытта Заңның 6-бабының 1-тармағына сәйкес, лицензиясынан айырылған жағдайда нотариаттық қызметті тоқтатқан немесе мұндай оқиғалар басталғаннан кейін бес жыл ішінде нотариаттық іс-әрекеттерді жасау барысында мемлекеттік нотариус қызметінен Қазақстан Республикикасының заңдарын бұзғаны үшін босатылған тұлға да нотариус бола алмайды.Басқаша айтқанда, бес жыл өткеннен соң мұндай тұлға нотариаттық қызметтің маңыздылығын төмендететіндіктен, лицензия алуға және нотариаттық тәжірбиесін жалғастыруға құқылы.
Қолданыстағы заңнама нотариустардың көмекшілеріне қойылатын біліктілік талаптарын реттемейді.
Атап айтсақ, мұндай белгісіздікті жойып, міндетті түрде көмекшіде заң мамандығы бар, заңда оның құқықтық мәртебесін анықтап қарастылған.
Құқықтық мәртебесін заңнамалық түрде айқындау арқылы нотариус көмекшісінде құқықтық білімнің міндетті түрде болуын қамтамасыз ету.
 
Тағылымдамадан өту шарттары
Заңмен қарастырылған талаптардың бірі нотариуспен кемінде бір жылға тағылымдамадан өту болып табылады. Тағылымдамадан өтудің мақсаты - нотариаттық іс-әрекеттер мен нотариустың жұмысын ұйымдастыруда кәсіптік білім мен тәжірибелік дағдыларды игеру (Заңның 7-бабының 7-тармағы).Тәжірибе бағдарламасы күнтізбелік 1 жылға есептеледі және кем дегенде үш айға дейін қысқартуға мүмкіндік береді4. Тәжірибе заң мамандығы бойынша кемінде бес жыл жұмыс тәжірибесі бар адамдар үшін (Заңның 7-бабының 6-тармағы) аумақтық әділет органының және нотариустың бірлескен шешімімен қысқартылуы мүмкін.
Анықтама үшін:
Шетелдік тәжірибе тағылымдамадан өтушілердің толыққанды кәсіби даярлығы ретінде тәжірибе маңыздылығын дәлелдейтінін атап өтейік. Мысалы, Германияда, үміткер үш жылдық өндірістік практиканы тиісті өтініш берген Германия жерінде нотариустың көмекшісі ретінде табысты өтуі тиіс. Сонымен бірге өндірістік тәжірибе қайта даярлау курстарына қатысады. Францияда - 2 жыл, соның ішінде шамамен алты ай басқа мамандардан (адвокаттар, бухгалтерлер-тексеруші), мемлекеттік органдардан, заң қызметтерін көрсететін компаниялардан өтеді.. Италияда нотариаттық қызметпен айналысуға үміткер нотариустардың біреуінен кемінде екі жылдық ақысы төленбейтін тағылымдамадан өтуге тиіс. Австрияда тағылымдаманың ұзақтығы 3 жылдан кем емес5. Айта кету керек, бұл елде болашақ нотариустарды практикалық оқыту орталығы бар.
Тұтастай алғанда, тағылымдаманың ұзақтығын қысқарту мүмкіндігі нотариаттық қызметті жүзеге асыруға өтініш берушіні практикалық дайындау кезеңі ретінде тәжірибеден өту маңыздылығын азайтады. Нотариаттық қызмет нақты болғандықтан және заң мамандығы бойынша жұмыс тәжірибесінің болуы өтініш берушінің нотариаттық қызметті жүзеге асыру үшін жеткілікті практикалық дағдыға ие екендігін білдірмейді. Заңның 7-бабының 9-тармағы тағылымдама мерзімін қысқарту тағылымдамадан өтушіні тағылымдамадан өту бағдарламасын меңгеру міндетінен босатпайтындығын көрсетеді.
Тағылымдамадан өтушілерді сапалы практикалық дайындау мақсатында тағылымдамадан өту мерзімін қайта қарауды алып тастау қажет.
Тағылымдамадан өтушінің кәсіби білім мен практикалық дағдыларды иеленуін қамтамасыз ету үшін тәжірибе жетекшісіне қойылатын біліктілік талаптарын белгілеу қажет. Атап айтқанда, заң бойынша тағылымдамадан өту үшін бес жылдан кем емес нотариаттық қызметте тәжірбиесі бар нотариустардан өту ұсынылады.
 
Нотариустың біліктілігін арттыру
Нотариаттық қызметтің сапасын жақсартуға оң әсер ететін шаралардың бірі нотариустардың біліктілігін арттыру болып табылады. Нотариалды оқытуды ұйымдастыру Республикалық нотариалдық палатаның (бұдан әрі - «РНП») өкілеттігі ретінде белгіленеді (Заңның 29-бабы 2-тармағының 4-тармақшасы). Мұндай құзырет Заңның 27-бабында «Нотариат палатасының өкілеттігі» қарастырылмаған.
Осылайша, нотариустарды даярлауды ұйымдастыру және өткізу (біліктілігін арттыру) кезінде «өкілеттілік» ұғымын қолдану міндеттемені емес, субъектінің тек белгілі бір әрекеттерге құзыреттілігін көрсететіндіктен РНП-ның диспозитивтік өкілеттіктері болып табылады.Нотариаттық палаталардың мұндай оқытуларды ұйымдастыруы туралы заңмен міндеттеме қарастырылмайды (Заңның 27-бабы), сонымен қатар, кәсіптік біліктілікті арттыру нотариустардың міндеттемесіне жатпайды (Заңның 18-бабы).
Анықтама үшін:
Таяу шетелдердің кейбір елдерінің заңнамасы осындай міндеттерді өте нақты заңнамалық реттеудің мысалдарын көрсетеді.Молдова Республикасының «Нотариат туралы» Заңының 18-бабына сәйкес, нотариустың кәсіби деңгейін үнемі жетілдіру міндеті қарастырылған6. Осындай талаптар Беларусь Республикасының «Нотариат және нотариаттық қызмет туралы» Заңының 25-бабына сәйкес бекітілген7.
Шетелдік оң тәжірибені ескере отырып, біз нотариустардың өздерінің кәсіби біліктіліктерін жетілдіру міндетін қамтамасыз етуді ұсынамыз.
Нотариустың біліктілігін арттыру нотариустың жауапкершілігі болуы керек және мұндай кәсіби дайындықты ұйымдастыруды нотариаттық палаталарға тапсыру керек.
Нотариаттық қауымдастық қызметін ұйымдастыру
Нотариаттық палаталардың мәртебесі, олардың басшыларының, жеке сайланған органдарының өкілеттіктері белгісіз болып қалады. Көпшілік жағдайда нотариаттық палатаның басшылығы палатаның пайда болуынан бастап өзгермейтіндігі туралы тәжірибе қалыптасқан.
Кейбір облыстардың (Алматы, Қарағанды, Павлодар, Қостанай, Шығыс Қазақстан) нотариаттық палаталарының төрағалары үш мерзімнен артық емес, 15 жылдан астам уақыт бойы өзгермейді.
Осыған байланысты, заңға сәйкес, бір адам бірнеше рет нотариаттық палата төрағасының өкілеттіктерін жүзеге асыруға тыйым салатын заңмен толықтырылуға тиіс. Бұл жағдайда осы ереже аумақтық және республикалық нотариаттық палаталардың төрағаларына тең қолданылады.
Ұсынылған өзгерістер палаталардың төрағаларына өздерінің өкілеттілігі шектеулі кезең ішінде Заң арқылы нотариаттық палаталарға тікелей тапсырылған міндеттерге назар аударуға мүмкіндік береді.
Нотариаттық палаталардың қызметін ұйымдастыруды жетілдіру мақсатында сайлау тәртібін заңнамада белгіленген тәртіппен реттелмеген тексеру жөніндегі комиссияның қызметін жүзеге асырудың жалпы тәсілдерін айқындау ұсынылады.
Тексеру комиссиясы нотариаттық палатаның қаржылық-шаруашылық қызметін бақылайды.
Нотариаттық палаталардың ұйымдық құрылымы қолданыста бар алқалық және атқарушы органмен қатар, тәртіптік комиссия сияқты арнайы органды құруды да қажет деп есептейді.
Тәртіптік комиссияны құрудың негізгі мақсаты - Қазақстан Республикасының заң көмегін көрсету туралы заңнамасының, қызмет етудің этикалық нормалары мен құқықтық көмек көрсету стандарттарының талаптарын бұзған жағдайда Палата мүшелерінің іс-әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) шағымдар мен өтініштерді тәуелсіз сараптауды қамтамасыз ету.
 
Нотариаттың жауапкершілігі
 
Нотариат туралы заңнамадағы сыбайлас жемқорлыққа байланысты факторларды нотариаттық дискрециялық өкілеттіктердің кеңеюі ретінде жоюды талап етеді; әкімшілік рәсімдерді реттеудің жеткіліксіз болуы немесе болмауы; осы саладағы заңнаманы одан әрі жетілдірудің маңызды салалары болып табылатын нотариустардың функцияларын, міндеттерін, құқықтарын және жауапкершіліктерін, оның ішінде тәртіптік талаптарды дұрыс анықтау қажет.
Мысалы, лицензияның қолданылуын тоқтата тұру - тиісті құқықтық қамтамасыз етуді талап ететін заңдарды бұзған жағдайда нотариусқа теріс әсер ететін дербес әдіс.Сонымен бірге, Заңда нотариустың лицензиясының қолданылуын тоқтата тұрудың нақты мерзімдері көзделмеген.
Қолданыстағы заңның 10-бабының 2-тармағына сәйкес нотариустың лицензиясының жарамдылығы белгілі бір себептермен алты айға дейін тоқтатыла тұрады.
Бұл норма мемлекеттік уәкілетті органның және оның лауазымды тұлғаларының өкілеттіктерінің шектелмегендігімен сипатталатын дискрециялық өкілеттіктердің кеңдігін көрсететін сыбайлас жемқорлыққа байланысты фактордың көрінісі. Осыған байланысты, Заңның 10-бабының 1-тармағымен бекітілген негізде лицензияның қолданылуын тоқтата тұру үшін алты айлық мерзім белгіленеді.
Сонымен бірге, заңжобасында, нотариус біліктілігін арттыру бойынша өзінің міндеттемелерін орындамаған жағдайда, нотариустың лицензиясының күшін тоқтата тұру қарастырылған.
Сондай-ақ, нотариустың міндетіне лицензиясының күші тоқтата тұрғанда, лицензиясының күші тоқтатылған жағдайда аумақтық әділет органдарына мөрін тапсыруды бекіту қарастырылған.
Заңжобасы нотариустың көмекшісінің және тағылымдамадан өтушінің құқықтық мәртебесін айқындайтын, нотариустың нотариаттық актілеріне қол қоюды және сол субъектілермен нотариустың мөрін қолдануды болдырмау жөнінде қосымша норма қарастырылған.
Нотариустың мөрін пайдалану және нотариаттық актілерге нотариустың орнына көмекшісі, тағылымдамадан өтуші қол қоюған фактілер анықталған жағдайда нотариустың лицензиясынан айыруға негіз болып табылады. Өйткені нотариустардың лицензияларының күші өрескел тәсілмен тоқтатылғандардың мөрлерін алу қиындықтар тудыруда. Әділет органдарының өкілдерінен қасақана жасырынып және ұзақ уақыт заңсыз лицензияларын және мөрін сақтаған нотариустар бойынша фактілер бар, алайда оларға ешқандай жауапкершілік қарастырылмаған.
  1. «Коммерциялық емес ұйымдар туралы» Қазақстан Республикасының Заңы
Негізінен заң жобасында адвокаттық кеңсе түрінде адвокат қызметінің нысанын қайта қарау ұсынылған. Қолданыстағы заңнама бойынша адвокаттық кеңсе мекеме түрінде коммерциялық емес ұйым ретінде жұмыс істейді. Заң жобасында адвокаттық кеңседе коммерциялық емес ұйым мәртебесін сақтау да ұсынылады. Бұл ретте, адовкаттық кеңсе коммерциялық емес ұйымның дербес нысаны ретінде қаралатын болады. Коммерциялық емес ұйымның аталған нысаны адвокаттарға өзара серіктестік шартты жасасуға мүмкіндік береді. Адвокаттық кеңсенің серіктестері оның міндеттемелері бойынша жауап бермейді, адвокаттық кеңсе өз серіктестерінің міндеттемелері бойынша жауап бермейді. Адвокаттық кеңсе сенім білдірушімен кеңсеге кіретін барлық серіктестердің атынан, басқарушы серіктестің атынан заң көмегін көрсету туралы шартын жасасады.
Адвокаттық кеңсе Қазақстан Республикасының салық заңнамасына сәйкес адвокаттық қызметті жүзеге асыруға байланысты олар алған табыстар бойынша адвокаттардың салық агенті, сондай-ақ олардың сенім білдірген адамдарымен және үшінші тұлғалармен есеп айырысу және адвокаттық кеңсенің жарғылық құжаттарында көзделген басқа да мәселелер бойынша өкілдері болып табылады.
  1. «Әділет органдары туралы» Қазақстан Республикасының Заңы
«Әділет органдары туралы» Заң Негізгі заң жобасына сәйкес «заңгерлік көмек» ұғымын пайдалану бөлігінде терминологиялық алғысөзді ұсынады.
  1. Ең төмен әлеуметтік стандарттар және олардың кепілдіктері туралы Қазақстан Республикасының Заңы
 
«Адвокаттық қызмет және заң көмегі туралы» Қазақстан Республикасы Заңының жаңа рекдакциясының қабылдануына байланысты «Ең төмен әлеуметтік стандарттар және олардың кепілдіктері туралы» Қазақстан Республикасының Заңының сілтеме нормалары өзгертіледі.
  1. «Құқықтық актілер туралы» Қазақстан Республикасының Заңы
9-бапта әзірленетін Негізгі заң жобасы «Адвокаттық қызмет туралы» Заңды, «Мемлекет кепілдік берген заң көмегі туралы» Заңды, сондай-ақ заңгер консультанттардың қызметін реттеуге арналған бөлімді қамтитындықтан, заңгерлік көмек саласындағы заңнамамен шоғырандырылған заңдардың тізбесін толықтыру ұсынылады.
 
3. Заң жобасын қабылдау мақсаттары
Қазақстан Республикасының жекелеген заңнамалық актілерінің нормаларын Негізгі заң жобасының ережелеріне сәйкес келтіру, сондай-ақ оны қабылдау кезінде туындайтын құқықтық олқылықтар мен коллизийлерді жою.
 
4. Заң жобасын реттеу нысанасы
Заң жобасымен көмек көрсету саласында туындайтын қоғамдық қатынастар реттеледі және жеке және заңды тұлғаларға заңгерлік көмек көрсету кезінде, олардың құқықтары мен міндеттерін іске асырудың құқықтық тетіктері айқындалады.
 
5. Заң жобасының құрылымы және мазмұны
Заң жобасы екі баптан тұрады.
1-бап Қазақстан Республикасының мынадай Заңдарына өзгерістер мен толықтырулар енгізуді көздейді:
1.«Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы (Салық кодексі)»2008 жылғы 10 желтоқсандағы N 99-IVҚазақстан Республикасының Кодексі;
2. Қазақстан Республикасының 2014 жылғы 4 шілдедегі Қылмыстық процестік кодексі;
3. «Әкімшілік құқық бұзушылық туралы» 2014 жылғы 5 шілдедегі Қазақстан Республикасының Кодексі;
4. Қазақстан Республикасының 2015 жылғы 31 қазандағы Азаматтық кодексі;
5.«Нотариат туралы» 1997 жылғы 14 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңы;
6. «Коммерциялық емес ұйымдар туралы» 2001 жылғы 16 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңы;
7. «Әділет органдары туралы» 2002 жылғы 18 наурыздағы Қазақстан Республикасының Заңы;
8. «Ең төмен әлеуметтік стандарттар және олардың кепілдіктері туралы»2015 жылғы 19 мамырдағы Қазақстан Республикасының Заңы;
9. «Құқықтық актілер туралы» 2016 жылғы 6 сәуірдегі Қазақстан Республикасының Заңы.
2-бапта заң жобасын қолданысқа енгізу мерзімдері мен тәртібі айқындалады.
 
6. Тиісті саладағы заңнамалық актілерге жүргізілген құқықтық мониторинг нәтижелері
Заң жобасының тұжырымдамасын әзірлеу кезінде, «Нотариат туралы» 1997 жылғы 14 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңына жүргізілген құқықтық мониторингтің нәтижелері ескерілді.
Атап айтқанда:
- нотариат қызметін жүзеге асыруға (жас ерекшелік цензаны арттыруға, заңгер мамандығы бойынша жұмыс өтілін ұлғайту, тағылымдаманы ұйымдастыру тәсілдерін қайта қарау) үміткерлерге қойылатын талаптарды күшейту;
- нотариустардың тәртіптік жауапкершілігін заңнамалық реттеу;
- нотариустардың біліктіліктерін арттыру бойынша жұмыстарды ұйымдастыру;
- біліктілікті арттыру бойынша нотариустардың міндетін белгілеу бойынша ұсыныстар ескерілді.
 
7. Заң жобасы қабылданған жағдайда болжамды құқықтық және әлеуметтік-экономикалық салдар
Болжамды құқықтық және әлеуметтік-экономикалық салдарлар:
- заңгерлер (адвокаттардың, нотариустардың, жеке сот орындаушыларының) қауымдастығының өкілдерінің құқықтық мәртебесін күшейту;
- заң көмек көрсету субъектілерінің кәсіби біліктіліктерінің деңгейін арттыру;
- халықтың әлеуметтік осал топтарына, өмірдің қиын жағдайына тап болған адамдарына тегін негізде заңгерлік көмек алуға қолжетімділікті қамтамасыз ету;
- заңгерлік көмектің сапасын арттыру;
- жеке және заңды тұлғалардың құқықтарын, бостандықтарын, заңды мүдделерін қорғау;
- халыққа білікті заңгерлік көмек ұсынуын ұйымдастыруды қамтамасыз етуде нотариат палаталарының және жеке сот орындаушылары палаталарының рөлін арттыру.
Заң жобасын қабылдау жағымсыз және өзге де қалаусыз әлеуметтік-экономикалық және құқықтық салдарларды болжамайды.
 
8. Басқа заңнамалық актілерді әзірленіп жатқан заң жобасына бір мезгілде (кейіннен) сәйкес келтіру қажеттілігі
Талап етілмейді.
9. Заң жобасынысанасының өзге нормативтік құқықтық актілермен реттелуі
Қазіргі уақытта, заң жобасын реттеу нысанасына кіретін мәселелер жалпы мынадай заңнамалық актілермен реттеледі:
«Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы (Салық кодексі)»2008 жылғы 10 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Кодексі;
-Қазақстан Республикасының 2014 жылғы 4 шілдедегі Қылмыстық процестік кодексі;
- Қазақстан Республикасының 2015 жылғы 31 қазандағы Азаматтық процестік кодексі;
- «Нотариат туралы» 1997 жылғы 14 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңы;
- «Адвокаттық қызмет туралы» 1997 жылғы 5 желтоқандағы Қазақстан Республикасының Заңы;
- «Атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы» 2010 жылғы 2 сәуірдегі Қазақстан Республикасының Заңы;
- «Мемлекеттік кепілдік берген заң көмегі туралы» 2013 жылғы 3 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңы.
Бұл реттте, аталған заңнамалық актілер тұжырымдамада ұсынылатын мәселелерді фрагментарлы регламенттейді. Бұдан басқа, алғаш енгізілген жеке тетіктер дербес регламенттеуді талап етіледі, мысалы:
- заң кеңесшілерді өзін-өзі реттеуі;
- кешенді әлеуметтік заң көмегі (pro bono);
- заң кеңесшілерінің және адвокаттардың кәсіби жауапкершілігін сақтандыру.
 
10. Қаралып жатқан мәселе бойынша халықаралық тәжірибенің бар болуы
Нотариат қауымдастығының қызметін ұйымдастыру
Германияда нотариустар жария құқықтың копорациялары болып табылатын нотариат палаталарына бірігеді. Жеке нотариат палаталары федералдық деңгейде Федералды нотариат палатасына бірігеді. Палаталар заң күшінде құрылады, сондықтан олар өз мүшелерінің шешімімен таратылуы мүмін. Палатаның ішкі қызметі нотариат палатасының мүшелері қабылдайтын оның жарғысымен регламенттеледі. Нотариат палатасы, оған жария құзырет берілгендіктен мемлекеттік басқару жүйесінің бөлігі ретінде қаралады, осыған байланысты палата мемлекеттік бақылауға жатады. Мемлекеттік бақылауды қамтамасыз ету мақсатында палата жыл сайын өз қызметі туралы есепті әділет органдарына ұсынады. Нотариат қызметі коммерциялық емес болып табылады.
Францияда әрбір нотариус актілерді куәландыруға уәкілеттік беретін әділет министрі қол қоятын бұйрықпен тағайындалады. Нотариус өз қызметін республика бейнесі бар қас бетте метталдан жасалған елтаңба тақтайшасы белгіленген нотариат конторында жүзеге асырады. Нотариустарды мемлекеттік аумақ бойынша бөлу жеке адамдардың, кәсіпорындардың және өзін-өзі басқару органдарының қажеттіліктеріне үздік жауап беретіндей етіп ұйымдастырылған.
Нотариаттың ұжымдық ұйымы 1945 жылғы 2 қаңтардан ордонанс болып айқындалды, содан бастап өзгеріс нысанасы болып табылады. Ұлттық деңгейде кәсіпті Жоғары Нотариаттық Кеңес(CSN), ал жергілікті деңгейде –департаменттік немесе департамент аралық Палаталар және Өңірлік Кеңестер ұсынған. 2004 жылғы 11 ақпандағы Заң соңғы тәртіптік функцияны берді. Ұйымның осы үш санаты Әділет министрлігі мен соттардың бақылауындағы қоғамдық пайдалы мекемелерді қамтиды. Кәсіби ұйымдардың басшыларын олардың әріптестері тікелей (палаталары) немесе жанама дауыс беру арқылы таңдалады. Таңдалған басшыларға тұрақты қызметкерлерді (инспектор-бухгалтерлерді, информатиктерді, заңгерлерді және т.б.) қамтитын қызметтер көмектеседі.
Париж нотариустарының Палатасы үш департаменттің нотариустарын біріктіретін департамент аралық мекемелер болып табылады: Париж, Сена - Сен-Дени және Валь-де-Марн. Палата Өңірлік Кеңестің функцияларын орындайды. Жергілікті немесе өңірлік нотариат мекемелерінің арасында Париж нотариустарының Департамент аралық Палатасы ерекше орында. Оның бастапқы кезектегі рөлі бір уақытта оның аумақтық округтерінде орналасқан контрлардың өлшемдерімен, оның сандарымен, олардың қызметінің көлемімен, олардың саяси және экономикалық шешімдерді қабылдау орталығына жақын болуымен, сондай-ақ оның мекемелерінің ескіруімен байланысты.
Қоғамның нотариустары Қоғамдық жиналыста үш жылға сайлайтын 27 мүшені біріктіретін Париж Нотариустары Палатасының Басшылық органын Палата бір мерзімге сайлайтын Президент басқарады. Оған екі Вице-Президенттен және бір Синдиктен (кәсіби этиканың сақталуына және Қоғам ішіндегі тәртіпке жауап беретін) тұратын атқарушы бюро көмектеседі.
Палатаның көптеген мүшелері тәртіппен және кәсіби этикамен, үлестердің жеңілдіктері туралы құжаттармен және конторалармен, Палатаны қаржылық басқарумен, қоғаммен байланыс саясатымен, оқытумен және жаңа технологияларды әзірлеумен байланысты атқарушы функцияларды жүзеге асырады.
 
Нотариустерге қойылатын біліктілік талаптары
 
Германияда нотариаттардың үш түрлі нысан жұмыс істейді (жеке, жеке адвокаттік және мемлекеттік), бұл ретте аталған кәсіпті жүзеге асыру қағидалары ғана емес, оған қолжетімділік өлшемшарттары да ерекшеленеді.
Нотариус лауазымдарының қажетті саны нотариаттың барлық нысандарына арналған кәсіпке қолжетімділіктің жалпы шарты болып табылады. Соттарға қойылатын талаптарға сәйкес келетін Германия азаматы, екінші мемлекеттік заңгерлік емтиханды табысты тапсырған кезде (бұл 18 балдық шкала бойынша 11-ден 18 балға дейін жинау) нотариус болып тағайындалуы мүмкін.
Адвокаттық нотариустарды тағайындау ерекшелігі кәсіптің бостандығын, оның ішінде оны таңдау бостандығын көздейді.
Тиісті өтінім беретін Германияның сол жерінде нотариустың көмекшісі ретінде үш жылдық өндірістік практикадан табысты өтуі жеке нотариус ретінде тағайындауға арналған арнайы шарт болып табылады.
Біліктілікті арттыру курстарына баруды қамтитын өндірістік практикадан бірнеше нотариус өтеді. Нотариус ваканциясы болмаған кезде, практика бос орын табылғанға дейін жалғасатын болады. Нотариус лауазымына тағайындау практика өткен жерде жүргізілетін болады.
Осылайша, жеке нотариус лауазымына үміткерге қойылатын талаптар – бұл екінші мемлекеттік емтиханның қорытындылары, кәсіби біліктілігінің деңгейі, жеке қасиеттері (жасы және денсаулығының жағдайы), кәсіби сипатының қасиеті, Бавар нотариат палатасының пікірі бойынша, бұл:
  • құқыққа және еркін демокаратиялыққұндылықтарға сенімділік, кәсіптің жоғары мәртебесінің қанаттануы;
  • жоғары нәтижелерге қол жеткізуге, қызмет бойынша және одан тыс ұстамдылыққа дайындық, келіссөздер жүргізу, бітімгершілік келісімдерді жасау қабілеттілігі, клиенттердің мүддесі мен мақсаттарына сезімталдық;
  • адамдармен араласудан қуаныш туғыза отырып, заңгерлік істі кәсіпқой емес адамға кешенді және түсінікті ұсыну қабілеті, икемділік және ұтқырлық, адалдық және тақаулық;
  • нотариат конторасын дербес жүргізу дарыны болып табылады.
Бірнеше кандидаттардың арасында таңдау кезеңділігі заңгер білімін алған кезде, мемлекеттік емтихан нәтижелері, сондай-ақ нотариус кәсібіне даярлық кезінде көрсетілген нәтижелерді ескере отырып, жеке және кәсіби қасиеттеріне сәйкес айқындалады.
Адвокаттық нотариустар үшін іріктеудің балдық жүйесі пайдаланылады, атап айтқанда:
  • екінші мемлекеттік заңгерлік емтихан бағасы 5-ке көбейтіледі( яғни 90 балдан аспайды);
  • адвокат ретінде кәсіби қызметінің ұзақтығы қызметтің әрбір айы үшін 0,25 балдан, бірақ жиынтығында 45 балдан аспайтындай болып бағаланады;
  • нотариус біліктілігін алу бойынша курстарға табысты қатысуы сабақтың әрбір жарты күн үшін 0,1 балдан бағаланады;
  • куәлік әрекетті жүзеге асыра отырып, нотариустың өкілеттілігі әрбір куәлік үшін 0,1 балдан, бірақ жиынтығында 20 балдан аспайтындай болып бағаланады.
Соңғы екі тармақ бойынша балдардың сомасы 25-тен аспайды.
Қорытындысында алынған балдар жиынтықталады. Азғантай бал жинаған кандидаттарды іріктеу жүргізіледі.
Мыналар:
- француз азаматтығы
- жоғары заңгер білімі
- ар-намыс, әдептілік негіздеріне немесе мораль нормаларына қарама-қайшы әрекеттерге әкелетін әрекеттердің, сондай-ақ жұмыстан шығуға немесе тәртіптік немесе әкімшілік жазаға, лауазымнан аластатуға, қандай да бір ұйымның тізбесінен алып тастауға, лицензияны немесе өзге де рұқсаттарды қайтарып алуға әкелген әрекеттердің болмауы;
- банкроттықтың және кредиторлармен есеп айрысуда сот талқылауларының болмауы;
- құқық магистрі дәрежесінің болуы немесе әділет министрінің және жоғары білімді басқаратын министрдің бірлескен шешімімен нотариус кәсібімен айналысу бөлігінде тең деп танылған өзге де дипломның болуы Францияда нотариус лауазымына тағайындау үшін жалпы шарт болып табылады.
Бұдан басқа, екі жыл бойы, оның ішінде шамамен жарты жыл өзге мамандардан (адвокаттардан, бухгалтер-ревизорлардан), мемлекеттік мекемелерден, заң қызметі компанияларынан және т.б. тағылымдамадан өту қажет. Нотариаттан тыс тағылымдамадан өту жеткілікті пайдалы ретінде ғана қаралады. Бұдан басқа, тағылымдаманың бөлігін шет елде, оның ішінде тағылымдамашының бірлескен Еуропа мемлекеттерінің құқықтық жүйелерімен танысуы мақсатында жалпы құқықтық жүйедегі елдерден өтуі көтермеленеді.
Нотариус кәсіби деңгейін атқару үшін жұмыс істеу қабілетіне ие болған, бірақ университеттік дипломы жоқ адамдар үшін де, нотариус мамандығы бойынша еңбек тәжірибесі бар адамдар ушін де,нотариус лауазымына кірісуге мүмкіндік бар. Ол үшін:
- кемінде тоғыз жыл нотариустың жанында, оның ішінде кемінде алты жыл бірінші клерк болып жұмыс істеуі қажет. Нотариат кәсібіне қолжетімділікті алудың басқа да тәсілдері бар.
Нотариус лауазымына тағайындауға арналған арнайы шарттардың қатарына тағылымдамадан өту немесе жоғары нотариаттық білім туралы куәлік алу жатады.
 
Кәсіби этиканың талаптарын сақтау
Нотариаттық этиканың Еуропалық кодексі (Code Europeen de Dеontologie Notariale) (бұдан әрі – Кодекс) 1995 ж.
Кодекстің бірінші бөлімінде нотариустың ел алдындағы лауазымды адам болып табылатыны, еркін кәсіпқой екені, өз елінің этика қағидаларына бағынуы тиіс екені жөнінде жалпы қағидалар айқындалып, аталып отыр. Өз клиенттерінің болашақ сенімді адамы бола отырып, нотариус кәсіби құпияларды ұстануы және нотариаттық құпияны сақтауы тиіс. Бұл міндеттер олар жұмыс істейтін елдің заңнамасының талаптары бойынша қызметкерлерге, серіктестерге қолданылады (1.2.3-баптар). Кодексте нотариустың өз білімін және нотариаттық контор қызметкерлерінің білімін жетілдірген сияқты нотариустар үшін үнемі білім беру процесінің қажеттілігі атап өтілген (1.2.4-баптар).
Кодекстің екінші бөлімінде нотариат әрекет ететін елдегі жұмыс жағдайлары, ал үшінші бөлімінде Кодексті қолдану және даулы жағдайларды шешу тәртібі ашылады. Атап айтқанда, барлық қолдану проблемаларын және Кодексті талқылау мен Кодексте көзделмеген жағдайларды да президент нотариустың көтерген тиісті мәселесі шеңберінде нотариустардыңұлттық ұйымы алдын ала қарағаннан кейін Еуропалық қоғамдастық нотариустарының конференциясында қарайды.
Германияның заңнамасында құпияны сақтауға жауапкершілік, сондай-ақ қызметтік міндетті бұзғаны үшін жауапкершілік көзделген. Егер, куәліктің барлық қатысушылары нотариусты құпияны сақтаудан босатса, мәліметтерді сот тәртібінде келісуге рұқасат етіледі.
Франция нотариустары да Нотариат этикасының Еуропа кодексінің сақталуын ұстанады (Code Europeen de Dеontologie Notariale) 1995 ж.
Кәсіби этика колданыстағы мәтіндерде айқындалғандай және атап айтқанда, кәсіптердің Ұлттық регламентінде нотариустың тәуелсіздігін сақтайтын және оның клиенттерінің қауіпсіздігін қамтитын көптеген ережелерді қосады. Осылайша, кез келген коммерциялық қызмет мәні бойынша нотариусқа тиым салынады. Жылжымайтын мүлікті сатып алу сату бйоынша спекуляциялық операцияларды жасауы мүмкін.
Бұдан басқа, клиенттерінің сенімді адамы ретінде болып табылатын нотариустардың қатысуы кәсіби этикаға бағынады. Бұл оған да немесе оның конторасының кез келген қызметкеріне қатысты міндет актілерді жасауға, сондай-ақ хат хабарламалармен немесе құпия мәліметтермен ауызша алмасуға қатысты болады. Осы міндеттің кез келген бұзылуы қылмыстық, азаматтық және тәртіптік санкцияларға әкеледі.
Кәсіби құпияны сақтай отырып, нотариустар капиталдарды, атап айтқанда жылжымайтын мүлікпен операция шеңберінде жымқыруға қарсы күресте әрекет ететін маңызды адамдар болып табылады.
 
Нотариустың қызметіне ақы төлеу
Қызметтерге ақы төлеу ережелермен (KostO Kostenordnung), нотариус әрекет ететін құқықтық саланың ара жігі ажыратылатын есептердің тәртімен бағынады. Мемлекет сотта алатын төлемдер, олардың түрлері мен есептері заңды шығындары туралы заңмен реттеледі (GKG Gerichtskostengesetz).
Нотариат қызметтеріне ақы төлеуді немесе тараптардың сот процесіндегі әрекетін реттейтін заңдарда, алдын ала белгілі сомадан пайыздық есептеу қағидаты салынған. Мысалы, мүлікті сатып алған кезде, нотариат қызметтеріне ақы төлеу объектінің құнына қарай есептелетін болады; неке шартының қорытындысы кезінде, нотариат қызметтері ерлі-зайыптылардың жағдайына қарай есептелетін болады; мемлекеттің қазынаға төлейтін сот шығындары берілгіне талап-арыздың және т.б. сомасына қарай есептеледі.
Бұрыннан бері Францияда нотариусқа сыйақы беру (2006 жылғы, одан кейін 2007 жылғы өзгерісі бар 1078 жылғы 8 наурыздағы декретпен белігленген) мемлекет айқындайтын және барлығы үшін міндет болып табылатын ұлттық тарифтің мәні болып табылады. Бұл тариф мемлекеттің бүкіл аумағында бірде й.
Тарифтелген актілер (сатып алу сату, сыйлыққа беру, неке шарты, мұрагерлік және т.б.) нотариустар қызметінің негізгі бөлігін ұсынады; ерекше жағдайларға және Палатаның арнайы шешімін қоспағанда, гонрарларды ішінара беруге тиым салынады.
Оларды нотариустар тарифін айқындайтын декреттің 4-бабының күшіне қарай еркін гонарар мәні болып табылатын тарифтелмеген актілерден ажырату қажет.
Осылайша, нотариус формальділікті орындай отырып, кеңес бере алады, еркін белгіленетін және клиентпен алдын ала келісілетін ҚҚС салуға жататын гонорарлардың базасында консультацияларды жүзеге асыра алады.
Кейбір облыстарда, атап айтқанда кәсіпкерлік қызмет құқығы саласында (компания жарғысын, коммерциялық жалға беру шарттарын немесе активтерді сатып алу сату шарттарын және т.б. жасау) нотариустық қызметі тарифтелмеген гонорарлардың негізінде сыйлық ақы беру мәні болып табылады.
Басқа құқықтар осы шынайылыққа ықпал етеді:
- кез келген адам Журналь Офисьель газетінде жарияланған қолданыстағы тарифтермен таныса алады және өзінің нотариусынан тиісті актінің алдын ала сметасын сұрата алады;
- формальді орындағаннан кейін нотариус өзінің клиентіне операцияны жүзеге асыру бойынша егжей-тегжейлі оесепті беруге міндетті;
- екінші нотариустың шарт бойынша басқа жағын ұсынатын деректерді жасауға қатысуы, клиентітң шығыстарын көбейтпейді. Сыйақы беру қатысатын екі нотариустың арасында бөлінеді;
- нотариусқа сыйақы беру сақтандыруға арналған шығыстарды қамтиды.
Бұдан басқа, нотариус деректерді ашқаннан кейін, актіні дайындаған кезде өз клиенттерінің тапсырмасы бойынша жүзеге асыратын аванстарға сәйкес келетін сомаларды жабуға міндетті.
Әңгіме ең бастысы қаржылық әкімшіліктегі қызметтерге ақы төлеу (кейбір кәсіпқойлардан (мысалы: сарапшы геометрдің жерді өлшеу жоспарларын немесе құжаттарды жасауы) немесе сауда сотының хатшыларынан (компанияны тіркеуінен көшірме және т.б.) ипотекалық тізімдемеге, кадастрлық көшірмелерге және т.б. сұрау салу) туралы болып отыр.
Ең соңында нотариус лауазымды тұлға ретінде өзі Мемлекеттік қазынашылыққа аударатын мемлекеттің пайдасына барлық алымдар мен баж салықтарын (жылжымайтын мүлікпен жасалған мәмілелер нәтижесіндегі капиалдың өсімі, ақсыз негізде меншікке ауысу кезіндегі алымдар, жылжымайтын мүлікпен жасалған мәмілені жариялау бойынша алымдар, ҚҚС, ипотекалар сақтаушыларды көтермелеу, елтаңбалық алымдар және т.б.) есептейді және жинайды.
 
Нотариустың функциялары
Франциядағы нотариустың міндеттері Әділет министрінің 1993 жылғы 24 желтоқсандағы бұйрығымен бекітілген «Жалпы ұлттық регламент туралы» бұйрығында 1971 жылғы 26 қарашадағы 26-бабын орындау үшін бекітілген.
Нотариустар қызметінің саласы көбіне әдетте көпшілік нотариустар міндетіне ауқымды жатқызатын «негізгі қызметіне» қарағанда анағұрлым ауқымды:
1. Актілер жасау.
Әдетте актілер мен тараптар келісімінің тең түпнұсқалығын қамтамасыз ететін, отбасылық құқық, мұрагерлік және жылжымайтын мүлік саласында таенылған маман, нотариус уақыт келе өзінің қызмет саласын ұлғайтты.
2. Қызметтер ұсыну және консультация
Өзі жасайтын заңды, салықтық және әлеуметтік аспектілердің актілерін жетік меңгере отырып, нотариус өз клиенттері, жеке және заңды тұлғалар үшін әрине консалтингтік қызметтерін кеңейте алады. Өзінің консалтингтік қызметтері шеңберінде нотариустар өз клиенттеріне кез-келген шет мемлекетте жәрдемдесе алады.
3. Заңды міндеттері.
Сот мұрагерлік жоюды немесе неке, жылжымайтын мүлік бойынша сауда бұзылғаннан кейін жалпы мүлікті жоюды жүргізу үшін, делдалдық немесе басқа да төрелік операциялар үшін тағайындаған нотариус сот міндеттерін де жүзеге асыра алады.
4. Халықаралық масштаб.
Заңнамалық ортаның (ұлттық та халықаралық та) қиындығы көптеген нотариустарды және олардың қызметкерлерін білім алғаннан кейін олардың басты қызмет саласын жалғастыруда мамандық алуға және шет тілдерін меңгеруге әкелді. Париж Қоғамының Нотариустары күн сайын актілерді, көбінесе мүліктерінің шет елде болуына қатысты әртүрлі елдердің азаматтары қатысатын немесе халықаралық қағидалар немесе басқа да мемлекеттің қағидалары бойынша күрделі актілерді жасайдыү
5. Заң шығармашылығынан анағұрлым күрделі проблемаларды нақты шешуге.
Нотариустар сүбелі келісім шарттық ережелердің бастауында, олдардың кейбірін заң шығарушылар бекітті.
Біздің қоғамдағы заңнамалық ортаның күрделілігі нотариатты Нотариаттық ақпараттар мен құжаттамаларды зерттеу орталығын құруға әкелді.
(CRIDON). 7 орталығы күн сайын Францияның нотариустарымен жұмыс істейді. Париждің CRIDON орталығы, атап айтқанда заңды деректердің қарқынды базасын құрды, ал оның заңгерлері нотариустер иелігіне толық және нақты ақпаратты беруге және маңызды заң сұрақтарына жауаптар ұсынуға қабілетті. Ол Париж нотариустарын ұдайы оқытуға да ықпал етеді.
Ең соңында, нотариустардың жыл сайынғы съездінің шеңберінде өткізілетін жұмыстар заң шығарушылар жиі қабылдайтын пайдалы да сүбелі заңнамалық ресофрмаларды әзірлеуге белсенді ықпал етеді.
 
Нотариаттық қызметтегі ақпараттық жүйелер және жаңа технологиялар
Франциядағы нотариаттық қауымдастық клиенттермен, әріптестермен және басқа да кеңселермен күнделікті қарым-қатынастарға көмектесетін көптеген инновациялық виртуалды құралдарды әзірледі. Олардың ішінде:
- дәлме-дәл (түпнұсқа) электрондық акт және электрондық қол қою
Енді нотариустар толығымен виртуалды түпнұсқалық актілер жасай алады.
Бұл актілер нотариустар мен оның клиенттері үшін көптеген артықшылықтарға ие: сақтау, оңтайландыру, оңайлатылған және жеделдетілгенкеңес беру, тиімділік пен ұтқырлық, қашықтағы әрекеттерді жүзеге асыру мүмкіндігі және т.б.Мұндай актілерді ұсына алу үшіннотариалдық кеңселердің 4 600-нің (9 500 нотариустың және 48 000 қызметкерді байланыстыратын) ақпараттық айналымын және құжат алмасуын қамтамасыз ететін қауіпсіз интранетпен жабдықталған.Сондай-ақ уақытша шектеусіз виртуалды актілерді сақтау үшін орталық электрондық нотариалды архив құрды.2007 жылғы 12 қыркүйекте француз нотариусының виртуалды актісін пайдалану үшін қауіпсіз электрондық қолтаңбаны сертификаттау жүргізілді.НотариатЕуропадағы осыған алғашқы жеткензаңгерлік кәсіп болып табылады. Қолтаңбаның белгісіз сипатын қамтамасыз етуге арналған бұл қауіпсіз электрондық қолтаңба актілер мен көшірмелердің қауіпсіздік талаптарын қанағаттандырады.
-Télé @ ctes: ипотекалық сақтау орнымен виртуалды алмасу
Телебасқару жүйесінің кеңселеріне енгізілгенTélé @ ctes көмегімен нотариустарнотариалдық кеңселер мен ипотекалық депозитарийлер арасындағы виртуалды алмасуды,сондай-ақ тиісті қаржы ағындарын(депозитарийге қаражаттарды аудару, аударымдарды аудару, капиталға салынатын салықты аудару, салықтық төлемдерді аудару және т.с.с.) жүзеге асырады.
 
- Несие кеңістігі: тұтынушылармен жеңілдетілген және сенімді қарым-қатынас жасау
Париждегі нотариустар палатасы әзірлеген нотариустың кеңістігі нотариалды клиентке кез-келген уақытта өз файлының өңделуін қадағалауға және нотариуспенкездеспей,жүйелі түрде байланысуға мүмкіндік береді.Бұл қызмет әрбір клиентке берілетін ақпаратқа және онлайн кеңестің жұмысын қамтамасыз ететін жобалардың толық қауіпсіздігін қамтамасыз етуге септігін тигізеді.Нотариалды кеңістік - қауіпсіздік пен қол жетімділіктің оңтайлы жағдайында жүргізілетін сайтта сақталатын орын. Нотариустар өздерінің кеңселерінде толық құпиялылық кепілдігі бар ақпараттарды таратуға немесе алуға мүмкіндік береді.
  • Электрондық депозиттің нотариалдық қызметі
Париж қоғамының нотариустарында ғана қолжетімді Электрондық депозиттің нотариалды қызметі - «электрондық сейф» нысаны болып табылады.Бұл оңтайлы қауіпсіздік шарттарында дерек көздерінің электрондық тасымалдағыштарына қарамастан деректерді (мәтін, бейне, сурет, бағдарлама, файлдар және т.б.) сақтауға мүмкіндік береді.Нотариуста электронды сақтау электрондық цифрлық саусақ ізі механизмі мен нотариаттық іс-әрекетті пайдалана отырып, депозиттің шығу күнін және депозиттелген деректерді дәлелдеуге мүмкіндік береді.
 
11. Заң жобасын іске асырумен байланысты болжалды қаржылық шығындар
Осы заң жобасын қабылдау республикалық бюджеттен, сондай-ақ жергілікті бюджеттерден шығындарға әкелмейді.
 
1 Закон Грузии «О нотариате» от04 декабря 2009 г. (п.1 ст. 11). // Источник: https://matsne.gov.ge/ru/document/download/90928/11/ru/pdf. Қолжеткiзукүнi: 11.08.2016.
2 Основы законодательства Российской Федерации о нотариате (утв. ВС РФ 11.02.1993 N 4462-1) (ред. от 03.07.2016) // Источник КонсультантПлюс. Қолжеткiзукүнi: 12.08.2016.
3 Закон Республики Беларусь «О нотариате и нотариальной деятельности» от 18 июля 2004 года №305-З// Источник: ИПС «Законодательство стран СНГ» http://base.spinform.ru/show_doc.fwx?rgn=6741.Қолжеткiзукүнi: 12.08.2016.
42012 жылғы 31 қаңтардағы «Тағылымдамадан өтушілердің кәсіби дайындығының бірыңғай бағдарламасын бекіту және Қазақстан Республикасы Әділет министрінің кейбір бұйрықтарының күші жойылды деп тану туралы» Қазақстан Республикасы Әділет министрінің № 36 бұйрығы.».
5 Шамсутдинова И.В. Применение мирового опыта в определении критериев отбора на должность нотариуса при проведении конкурсов// Источник: Официальный сайт Федеральной нотариальной палаты РФ https://notariat.ru/publ/zhurnal-notarialnyj-vestnik/archive/4320/4322/. Қол жеткiзу күнi: 16.08.2016.
6 Закон Республики Молдова «О нотариате» от 8 ноября 2002 года №1453-XV// Источник: ИПС «Законодательство стран СНГ» http://base.spinform.ru/show_doc.fwx?rgn=5140 Қол жеткiзу күнi: 16.08.2016.
7 Закон Республики Беларусь «О нотариате и нотариальной деятельности» // Источник: ИПС «Законодательство стран СНГ» http://base.spinform.ru/show_doc.fwx?rgn=6741. Қол жеткiзу күнi: 16.08.2016.